Nú er sá tími í kringum jól óg áramót þegar að við gerum hvað best við okkur í mat og drykk. Það er mikill metnaður og mikil vinna lögð í matinn og því mikilvægt að vínið með sé í svipuðum gæðaflokki. Þar með er ekki sagt að vínið þurfi að vera mjög dýrt – ekki frekar en að máltíð sem elduð er af ástríðu þurfi að vera út úr hófi kostnaðarsöm. Það er til mikið af dýrum og góðum vínum en það er líka hægt að fá mjög góð og stundum frábær vín á góðu verði.
Íslenski jólamaturinn er að mörgu leyti vínvænn en hann getur líka verið mjög erfiður og þegar kemur að því að finna rétta vínið. Grunnhráefnið er oft eitthvað sem smellpassar með bestu vínunum: hreindýr, rjúpa, önd, villigæs, lambakjöt eða naut. Annað er erfiðara, ekki síst reykta og saltaða kjötið svo sem hangikjötið og hamborgarhryggurinn. Meðlætið getur líka verið bæði sætt og súrt sem auðveldar ekki málið þegar kemur að því að para vínið.
En byrjum á þessu erfiða. Merkilegt nokk þá eru það oft hvítvín sem ráða best við erfiðustu málin. Það á við um erfiðustu ostana en það á líka við um t.d. hangikjötið. Og ekki bara hvaða hvítvín sem er. Það er eitt hérað sem öðrum fremur ber að horfa til og það er Alsace í Frakklandi. Þar eru framleidd vín sem eru í senn afskaplega fjölhæf þegar kemur að því að para þau við mat og að sama skapi eru þau ekki mjög dýr. Mörg af vínunum sem hér eru í sölu eru frá sumum af bestu framleiðendum héraðsins og þau kosta yfirleitt á mili 2-3000 krónur þótt einstaka af allra bestu vínunum sé aðeins dýrara. Vín úr þrúgunum Pinot Gris og Gewurztraminer eru nógu öflug til að ráða við flest það sem hægt er að bera á borð í erfiða flokknum. Með hangikjötinu er t.d. tilvalið að reyna Gewurztraminer frá toppframleiðanda á borð við Hugel, Pfaffenheim eða Willm. Hangikjöt með piparrótarsósu? Grafinn lax? Ekkert mál. Riesling-vínin frá Alsace eru síðan unaðsleg með öllu sjávarfangi.
Ef humar er borinn fram, hvort sem er grillaður eða kominn í súpu, má einnig halda aðeins suður á bóginn í Frakklandi og nema staðar í Búrgund í Mið-Frakklandi. Það eru heimaslóðir Chardonnay-þrúgunnar og þar eru framleidd vín sem eiga betur við humar en flest annað. Í norðurhlutanum er það Chablis sem er málið, stílhrein, míneralísk og stundum svolítið „stíf“ vín sem leika sér við humarinn eða annan góðan fisk. Hér eru fáanleg toppvín frá góðum framleiðendum á borð við Chablisienne, Bernard Defaix, Domaine de Malandes og Laroche. Allt framleiðendur sem bregðast manni ekki. Eftir að krónan hrundi hafa Petit Chablis, sem eru einföldustu vínin, rutt sér til rúms og frá bestu framleiðendunum eru þau oft alveg hreint prýðileg. Það borgar sig hins vegar að fara í fullburða Chablis að maður tali nú ekki um vínin af bestu ekrunum sem eru flokkaðar sem Premier Cru og þær allra bestu af hæðinni fyrir ofan þorpið Chablis sem eru flokkaðar sem Grand Cru. Hvítvínin frá kjarnanum í Bourgogne eru stærri og meiri um sig, yfirleitt eikuð. Þar er hægt að fá ágætis vín frá t.d. Francois D’Allaines og Joseph Drouhin.
Og svo eru nokkur hvítvín sem hafa alveg slegið í gegn á árinu hjá okkur. Ekki síst ítölsk. Það verður að nefna Pieropan La Rocca en einnig vínin frá Venica e Venica frá Friuli en einnig spænsku Rueda vínin frá Torres og Marques de Riscal.
Með nautasteikinni og lambinu má í raun velja öll góð vín. Ef nautakjötið er gott og rauðvínið er gott þá eru meiri líkur en minni á að þau smellpassi saman. Það eru hins vegar nokkur svæði sem skera sig úr. Rioja á Spáni að maður tali nú ekki um Ribera del Duero eru hrikalega flott svæði fyrir nautakjötsvín. Vínin frá Baron de Ley, El Coto, Marques de Riscal, Beronia, Campo Viejo og fleiri góðum húsum eru allt frábær nautakjötsvín. Og svo er það Ribera del Duero sem er eins og ofurútgáfa af Rioja. Þar fengum við frábæra viðbót í flóruna nú fyrir jólin þegar að hin mögnuðu vín Emilio Moro komu í sölu á afbragðsgóðu verð. Sama má segja um hið magnaða La Planta frá Bodegas Arzuaga.
En með nautinu og lambinu má líka horfa til Toskana á Ítalíu og þar eru nokkur Chianti Classico vín sem hafa slegið í gegn hjá okkur á síðustu mánuðum. Ég nefni Marchese Antinori, Brolio frá Ricasoli og Isole e Olena. Ólík vín en öll alveg hreint mögnuð. Og rétt eins og með Rioja og Ribera þá er til Chianti og Brunello. Þar hefur verið mikill fengur af hinum mögnuðu vínum frá Il Poggione og einnig stendur Castello Banfi alltaf fyrir sínu. Svo eru líka vín á borð við Cum Laude (Banfi) og Casalferr (Ricasoli) þar sem aðrar þrúgur koma líka við sögu sem eru alveg hreint mögnuð.
Nýji heimurinn er síðan svæði sem ekki má gleyma og margir kunna betur að meta þau vín heldur en hin evrópsku enda oft kröftugri og heitari heldur en vínin frá hinum svalari svæðum Evrópu. Vínin frá Chile hafa til dæmis notið eindæma vinsælda og þar er hægt að velja um marga góða framleiðendur. Nú fyrir jólin má sérstaklega mæla með vínum úr Alpha-línunni frá Montes, Cabernet Sauvignon er alltaf í uppáhaldi, eða til dæmis Syrah úr Marques de Casa Concha frá Concha y Toro. Nágrannarnir í Argentínu gera síðan frábær vín úr Malbec – fullkomin með nautakjöti eru til dæmis Trivento Golden Reserve Malbec og Catena Malbec. Ástralarnir koma hins vegar sterkir inn með Shiraz-vínin sín og þar má mæla með Peter Lehmann, bæði hinum hefðbundna Barossa, fullburða Futures Shiraz og ofurvíninu Stonewell. Eða þá hinn karaktermikla Miamba Shiraz frá Grant Burge. Sem sagt: naut og lamb er ekki vandamál.
Með villibráðinni er hægt að fara margar leiðir. Hreindýrið , rjúpan og villigæin kalla á toppvín. Þar má fara í góðan Bordeaux. Þeir sem vilja alvöru Bordaux geta valið vín á borð Chateau Durfort-Vivens, Chateau Pibran eða Cantenac Brown. Það er líka hægt að fara í Ítalana sem voru nefndir hér að ofan frá Toskana eða smella sér norður til Piedmont og fá sér góðan Nebbiolo/Barolo t.d. frá hinum frábæra G.D. Vajra. Eða góð Veneto-vín, reynið t.d. Monti Garbi frá Tenuta Sant Antonio. Vínin frá Rhone í Frakklandi eiga líka mjög vel við og þar er hægt að velja úr góðum framleiðendum á borð við Guigal og Chapoutier. Það er hægt að fara í hin mögnuðu Hermitage og Cote Rotie en frá toppframleiðendum eru jafnvel Cotes-du-Rhone vínin vel boðleg.
Og svo er það Suður-Frakkland sem hefur verið að koma hrikalega sterkt inn á þessu ári. Það hefur lengi ekki verið úr miklu að moða en nú er eins og menn séu að vakna fyrir öllu því sem Frakkland hefur upp á að bjóða. Þar ber hæst vínin frá Gerard Bertrand sem líklega má segja að hafi gert meira en flestir síðustu árin til að lyfta kyndli Languedoc á loft. Þrjú vín verður að nefna sérstaklega: hið svakalega Chateau Hospitalet og síðan Chateau Sauvageonne og Pic St. Loup sem eru ótrúleg kaup í sínum verðflokki. Annað flott suður-franskt vínhús sem hefur komið inn á síðustu mánuðum er litla fjölskylduhúsið Mas de Soleilla.
Það er sem sagt af nógu að taka. En svo eru það vínin sem eru „handan“ léttvínanna, þ.e. styrktu vínin. Púrtvín eru yndisleg eftir matinn og ráða við hvort sem er sterkustu ostana, súkkulaðikökuna eða þá bera kaffið. Það er gott úrval af púrtvínum t.d. frá púrtvínshúsinu Cockburn’s. Við hrifumst af hinu tunnulegna 10 ára Tawny og sömuleiðis Late Bottled Vintage 2006, sem er kröftugt og mikið. Önnur góð púrtvínshús eru t.d. Fonseca og Graham’s. Meira um púrtvínin hér.
Ef vel er rýnt í myndina efst má svo sjá afskaplega lítið og sætt „jólatré“ sem hefur líka slegið í gegn hjá okkur en það eru meistararnir hjá Skógræktarfélaginu sem hafa selt þessi litlu listaverk á jólatrésmarkaðnum sínum í Heiðmörk.
