Marula-ávöxturinn, uppáhald fílanna

Það er margt annað framleitt í Suður-Afríku en vín en í einni vínsmökkunarferðinni þangað fékk ég tækifæri til að kynnast framleiðslu þekktasta drykk landsins að vínunum undanskildum.

Á sléttunum í norðurhluta landsins vaxa tré sem kölluð eru marula og eru sérstök að því leytinu til að það er ekki hægt að rækta þau. Vilji menn nýta ávöxtinn sem þau bera verða menn því að gjöra svo vel og halda út á slétturnar. Það hafa menn gert í að minnsta kosti tíu þúsund ár að því er talið er.

Ávöxturinn hefur notið vinsælda jafnt meðal manna sem dýra í gegnum árþúsundin og oft má sjá hjarðir af fílum í kringum marula-lundina þar sem þeir reyna að hrista trén þannig að ávöxturinn falli til jarðar. Innfæddir hafa jafnframt lengi verið sannfærðir um kosti ávaxtarins og þá ekki síst frjósemisgildi hans. Þjóðtrú segir að hægt sé að ráða kyni ófæddra barna með því að snæða börk af trjánum en þau eru jafnframt talin skipta í karlkyns og kvenkyns tré. Taki börn upp á því að vera ekki sama kyni og börkurinn sem móðirinn neytti er það að sjálfsögðu til marks um styrk þeirra að geta storkað öndunum með slíkum hætti.

Tonga-ættbálkurinn nefnir marula „kóngafæði“ og er löng hefð fyrir því að hella marula-safa yfir leiði látinna höfðingja við sérstaka hátíð. Í Swasilandi gengur ávöxturinn undir nöfnunum manganu og baganu og er haldin sérstök hátíð í konungshöllinni í kjölfar þess að „uppskera“ hefst í febrúar og mars. Eru konungsfjölskyldunni færðar flöskar af bjór sem fólk hefur bruggað á heimilum sínum og má almenningur fyrst neyta bjórsins eftir að þeirri athöfn lýkur.

Í fyrstu virðist marula-ávöxturinn vissulega ekki árennilegur. Hann er grjótharður lengi vel en mýkist þegar hann þroskast og verður þá jafnframt gulari. Að auki er risastór steinn í kjarnanum en safaríkt ávaxtakjötið bætir það upp. Liggi hann lengi á jörðinni byrjar hann að gerjast og getur það leitt til undarlegrar hegðunar fíla.

Marula-ávöxturinn er nýttur á margvíslegan hátt. Úr honum má gera góðar sultur og jafnvel brugga bjór, líkt og áður sagði. Margir neyta hans vegna þess hversu auðugur hann er af C-vítamíni en það mun vera um fjórfalt meira magn af því í marula en í appelsínum. Þá eru olíur kreistar úr steininum sem notaðar eru í margvísleg fegurðarkrem og jafnvel matarolíur. Steinninn hefur einnig verið mikilvæg fæða í gegnum aldirnar því hann er einstaklega ríkur af próteínum.

Á síðari árum er hann líklega hvað þekktastur fyrir að vera uppistaðan í Amarula-rjómalíkjörnum sem náði miklum vinsældum í Suður-Afríku og síðar í öllum heiminum.

Ávöxturinn er látinn liggja í kössum þar til hann nær fullum þroska en þá verður að fjarlægja steinana úr honum. Er það handgert, einn ávöxtur í einu. Þá er marula-ávöxturinn maukaður og safinn látinn gerjast við lágt hitastig, ekki ólíkt því sem tíðkast við víngerð. Marula-vínið er að því búnu eimað og marula-spírinn settur á eikartunnur þar sem hann er geymdur í tvö ár. Loks er honum blandað saman við rjóma.

Það er hægt að nota Amarula á fjölmargan hátt. Í Suður-Afríku er hann yfirleitt drukkinn á klaka en það er einnig hægt að nota hann í matargerð eða við blöndun margvíslegra drykkja. Á kokkteilsíðunni er að finna nokkra af þeim vinsælli, s.s. African Brew, Obsession, Springbok, Springbok Frozen, Amarula Colada og Amarula Rula.